Khám phá thế giới nhiếp ảnh macro góc siêu rộng

Nhiếp ảnh macro chưa bao giờ thôi làm tôi kinh ngạc.

Chỉ cần nhìn thấy khuôn mặt của một chú nhện nhảy được tái hiện ở kích thước thật hoặc lớn hơn, tôi gần như chắc chắn sẽ dừng mọi việc đang làm để ngắm nhìn nó thật lâu. Thế giới vi mô luôn có một sức hút rất đặc biệt – càng nhìn kỹ, càng thấy nhiều điều thú vị.

Điều khiến tôi cảm thấy đặc biệt hấp dẫn là cách mà ống kính góc siêu rộng – vốn quen thuộc trong chụp phong cảnh hay kiến trúc – lại có thể được sử dụng để khuếch đại mạnh mẽ tác động thị giác của ảnh macro. Khi kết hợp macro với góc siêu rộng, hình ảnh không chỉ còn là chi tiết cận cảnh, mà còn mang theo không gian, bối cảnh và cảm giác chiều sâu rất khác biệt.

Để thống nhất khái niệm trong bài viết này, tôi định nghĩa ống kính góc siêu rộng là các ống kính prime hoặc zoom dành cho full-frame, có tiêu cự rộng hơn 28mm (tương đương góc nhìn khoảng 75°). Nhóm này bao gồm các ống kính từ 25mm đến 10mm đối với hệ full-frame rectilinear.

Với các hệ máy cảm biến nhỏ hơn, có thể quy đổi tiêu cự theo hệ số crop:

• APS-C: nhân 1.5x

• Canon APS-C: nhân 1.6x

• Micro Four Thirds (MFT): nhân 2x

Ngoài ra, ống kính fisheye (cả fisheye tròn và fisheye full-frame) cũng được xếp vào nhóm góc siêu rộng trong phạm vi bài viết này.

Phần lớn nhiếp ảnh gia khi nhắc đến chụp macro thường nghĩ ngay đến ống kính tiêu chuẩn hoặc tele, và điều đó hoàn toàn hợp lý. Mục tiêu của macro là loại bỏ sự rối mắt xung quanh, tập trung vào những chi tiết cực nhỏ mà mắt thường khó có thể phân biệt được.

Đặc biệt, ống kính macro tele cho phép bạn “tiến gần” chủ thể từ xa mà không làm xáo trộn môi trường xung quanh. Khi chụp ở khoảng cách xa hơn với tiêu cự dài, bạn cũng ít có khả năng tạo bóng đổ lên chủ thể, hoặc tệ hơn là làm chúng hoảng sợ và bỏ chạy.

Tuy nhiên, nếu chỉ làm theo “lẽ thường”, bạn có thể đang bỏ lỡ cả một thế giới cơ hội sáng tạo. Từ góc nhìn nghệ thuật, việc kết hợp ống kính góc siêu rộng vào quy trình chụp macro sẽ mở ra những cách kể chuyện hình ảnh hoàn toàn mới. Lần tới khi bạn đối diện trực tiếp với một chú côn trùng nhỏ, hãy thử dùng ultra-wide macro — bạn sẽ ngạc nhiên với tác động thị giác và chiều sâu không gian mà nó mang lại.

Một rào cản lớn nhất đối với những nhiếp ảnh gia muốn thử nghiệm macro góc siêu rộng là hầu hết ống kính trong nhóm này không lấy nét quá gần — thường chỉ dừng lại ở khoảng 23–30 cm (9–12 inch). Với góc nhìn rất rộng, khoảng cách này thường chưa đủ để tạo hiệu ứng macro thật sự rõ rệt, vì phần nền vẫn chiếm nhiều diện tích.

Tuy vậy, hiện nay đã có vài lựa chọn ống kính được thiết kế đặc biệt để giải quyết vấn đề này. Tiêu biểu gồm:

Ống kính macro góc rộng đáng chú ý

• Laowa 15mm f/4 Macro – hỗ trợ tỷ lệ phóng đại 1:1 trên Canon / Nikon / Sony A / Pentax K / Sony E/ L mount, rất phù hợp cho macro rộng.

• Laowa 24mm f/14 Probe – cho độ phóng đại 2x, phong cách độc đáo và khác biệt với ống dạng “probe”. có 2 phiên bản: Standard Version: Canon EF/ Nikon F / Sony FE / Pentax K/ L Mount / Nikon Z / Canon RF và Cine Version: Arri PL / Canon EF/ Sony FE

• Mitakon Zhongyi 20mm f/2.4 5x Super Macro – đạt phóng đại 5x, cho chi tiết cực sâu, phù hợp hệ full-frame/mirrorless.

• Mới – Laowa 15mm f/4.5 0.5x – phiên bản mới mở rộng khả năng macro ở mức 0.5x, bổ sung thêm lựa chọn cho người dùng muốn cân bằng giữa góc rộng và khả năng phóng đại. Ống có cho các ngàm: Tự động (Auto-aperture): Sony E, Nikon Z, Canon EF | Thủ công (Manual-aperture): Nikon F, Canon RF và L Mount

Ngoài ra, vẫn có một số ống kính khác từ Venus Optics hoặc Sony FE 16mm f/1.8 G cung cấp khoảng cách lấy nét tối thiểu ngắn, dù không được quảng bá chính thức là ống kính macro. Trong thực tế, những ống này vẫn có thể tạo ra những shot macro độc đáo và đầy sáng tạo nếu bạn biết khai thác góc nhìn rộng của chúng đúng cách.

Để khắc phục hạn chế lấy nét gần của các ống kính góc siêu rộng, tôi thường sử dụng extension tube (ống nối kéo dài) — một giải pháp đã được đề cập khá chi tiết trong nhiều bài hướng dẫn và hiện có mặt từ hầu hết các hãng máy ảnh, cũng như rất nhiều nhà sản xuất bên thứ ba.

Những bức ảnh macro cận cảnh trong bài viết này được chụp bằng ống kính góc rộng từ 10mm đến 25mm, kết hợp với extension tube 10mm và thêm 4mm hành trình helicoid tích hợp sẵn trong ngàm chuyển Voigtlander VM-E Close Focus Adapter II.

Đây cũng chính là ngàm chuyển tôi thường xuyên sử dụng khi gắn ống kính Leica ngàm M lên máy ảnh Sony ngàm E, nhờ khả năng hỗ trợ lấy nét gần linh hoạt và dễ kiểm soát hơn trong thực tế chụp.

Ống kính góc siêu rộng, méo hình và cảm nhận chiều sâu

Không thể phủ nhận rằng ống kính góc siêu rộng luôn tạo ra hiện tượng méo hình — mức độ nhiều hay ít phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Cũng giống như cảnh báo trên gương chiếu hậu xe hơi rằng “vật thể thực tế ở gần hơn so với những gì bạn thấy”, ống kính góc rộng cũng làm khoảng cách giữa các vật thể trong khung hình trông khác đi so với thực tế.

Tùy vào chủ thể và mức độ quen thuộc của chúng khi chụp ở cự ly gần, những biến dạng này đôi khi rất dễ che giấu. Nhưng cũng có lúc, độ méo trở nên rõ ràng và không thể tránh khỏi. Khi đó, thay vì né tránh, bạn hoàn toàn có thể biến sự méo hình thành lợi thế sáng tạo bằng cách thay đổi góc máy và vị trí chụp.

Bức ảnh macro bên dưới chụp tay ghế công viên nhô ra, được thực hiện bằng ống kính 15mm kết hợp extension tube, là một ví dụ rõ ràng cho hiện tượng méo hình. Càng đưa chủ thể lại gần ống kính, mức độ méo càng tăng — và chính điều này lại góp phần tạo nên cảm giác mạnh về chiều sâu và không gian, thứ làm nên sức hấp dẫn đặc trưng của macro góc siêu rộng.

Điểm khác biệt lớn nhất của Laowa 15mm f/4 Macro và Laowa 15mm f/4.5 0.5x nằm ở khả năng chụp cận cảnh mà vẫn kiểm soát méo hình cực kỳ tốt — điều mà phần lớn các ống kính góc rộng khác khó đạt được. Thay vì tạo ra phối cảnh bị kéo giãn quá mức khi tiến sát chủ thể, hai ống kính này cho phép tiếp cận rất gần nhưng vẫn giữ được hình khối tự nhiên, tỷ lệ hợp lý và đường nét gọn gàng.

Nhờ thiết kế quang học tối ưu riêng cho macro góc rộng, Laowa 15mm không chỉ giúp ghi lại chi tiết ở khoảng cách gần, mà còn giữ được không gian và bối cảnh phía sau một cách hài hòa. Kết quả là hình ảnh có chiều sâu mạnh, cảm giác lập thể rõ ràng, nhưng không mang cảm giác “bóp méo” khó chịu như nhiều ống kính ultra-wide thông thường. Đây chính là lợi thế khiến Laowa 15mm f/4 và f/4.5 trở nên nổi bật, đặc biệt với những ai muốn theo đuổi macro sáng tạo, kể chuyện bằng không gian, chứ không chỉ đơn thuần phóng đại chi tiết.

Chụp Macro với Ống Kính Fisheye

Khi chụp bằng ống kính fisheye, hiện tượng méo hình là điều không thể tránh khỏi. Và khi tiến vào khoảng cách macro, mức độ méo này tăng lên tương ứng theo khoảng cách chụp.

Những bức ảnh macro chụp tại quán cà phê ngoài trời và tay cầm lối vào ga tàu điện ngầm bên dưới được thực hiện bằng ống kính fisheye 8mm, với điểm lấy nét chỉ cách thấu kính trước vài milimet. Mức độ méo hình xuất hiện ở khắp khung hình, nhưng chính điều đó lại là yếu tố khiến bức ảnh trở nên hiệu quả và cuốn hút.

Thay vì làm hỏng hình ảnh, sự méo hình của fisheye ở khoảng cách cực gần lại góp phần tạo nên cảm giác mạnh về không gian, chuyển động và cá tính thị giác, biến những chi tiết quen thuộc thành các khung hình đầy ấn tượng và khác biệt.

Một ưu điểm nổi bật của ống kính góc rộng Laowa là khả năng chụp cận cảnh trực tiếp mà không cần sử dụng extension tube, nhưng vẫn giữ được hình khối tự nhiên và kiểm soát méo hình rất tốt. Khác với nhiều ống kính góc rộng thông thường, khi tiến sát chủ thể dễ tạo ra phối cảnh bị kéo giãn quá mức, các ống kính phong cảnh góc rộng của Laowa được thiết kế để tiếp cận rất gần mà vẫn duy trì tỷ lệ hài hòa và cảm giác không gian dễ chịu.

Hầu hết ống kính góc rộng Laowa đều sở hữu khoảng cách lấy nét tối thiểu lên đến khoảng 20 cm, cho phép người chụp ghi lại chi tiết cận cảnh rõ nét đồng thời vẫn giữ được bối cảnh rộng phía sau. Nhờ đó, ảnh chụp không chỉ dừng lại ở việc phóng đại chi tiết, mà còn tạo ra góc nhìn độc đáo, giàu chiều sâu và khác biệt hoàn toàn so với macro truyền thống.

Chính khả năng kết hợp chụp gần – kiểm soát biến dạng – giữ được không gian đã giúp ống kính góc rộng Laowa trở thành công cụ lý tưởng cho những nhiếp ảnh gia muốn kể câu chuyện bằng bối cảnh, thay vì chỉ tách riêng một chi tiết. Đây là điều khiến Laowa nổi bật hơn hẳn so với các ống kính phong cảnh góc rộng thông thường trên thị trường.

 

Khi chụp cận cảnh bằng ống kính góc siêu rộng, độ sâu trường ảnh sẽ mỏng đi một cách rõ rệt — điều này hoàn toàn dễ hiểu. Trừ khi bạn cố ý tạo những dải nét mỏng để làm hiệu ứng, còn lại, khi chụp close-up với các ống kính này, bạn nên khép khẩu càng nhiều càng tốt để duy trì độ sâu trường ảnh tối đa, giúp chủ thể rõ nét hơn trong không gian rộng.

Cũng cần lưu ý rằng, ngay cả những ống kính góc siêu rộng sắc nét và được hiệu chỉnh tốt nhất cũng không phải lúc nào đạt hiệu suất tối ưu khi lấy nét ở khoảng cách macro. Tuy nhiên, tin tốt là trong rất nhiều trường hợp, những “khiếm khuyết quang học” này lại góp phần tạo nên chất riêng và sự huyền ảo cho bức ảnh, thay vì làm giảm giá trị thị giác.

---

Ánh sáng cho nhiếp ảnh macro

Những bức ảnh chụp ngoài trời trong bài viết này được thực hiện hoàn toàn bằng ánh sáng tự nhiên, trong khi các bức ảnh hoa lan được chụp với sự kết hợp giữa đèn LED panel và đèn sợi đốt. Nếu bạn muốn chủ động kiểm soát ánh sáng, hiện nay cũng có rất nhiều giải pháp đèn flash và đèn LED được thiết kế riêng cho nhiếp ảnh macro.

Hầu hết các hệ thống chiếu sáng macro đều dùng pin, gắn trực tiếp lên hot shoe của máy ảnh. Chúng thường được chia thành hai nhóm chính. Nhóm đầu tiên là đèn ring (đèn vòng), bao quanh phía trước ống kính và tạo ra ánh sáng mềm, gần như không bóng, rất phù hợp cho chụp cận cảnh chi tiết. Đầu đèn ring thường được gắn trực tiếp vào ren gắn kính lọc của ống kính. Với những ống kính có thấu kính trước lớn và lồi, cũng có một số mẫu đèn được thiết kế để ôm trực tiếp thân ống kính, đảm bảo khả năng sử dụng linh hoạt.

Loại đèn macro thứ hai là đèn twin (twin lights). Đúng như tên gọi, hệ thống này gồm hai nguồn sáng độc lập, có thể điều chỉnh vị trí linh hoạt để tạo hình ánh sáng rơi lên chủ thể theo ý muốn. Nhờ đó, người chụp dễ dàng kiểm soát hướng sáng, độ nổi khối và chiều sâu, đặc biệt hữu ích khi chụp macro cần cảm giác lập thể rõ ràng.

Chụp macro với ống kính góc siêu rộng là một hành trình vừa đầy thử thách, vừa mang lại nhiều giá trị sáng tạo. Khi làm chủ được kỹ thuật và góc nhìn, bạn sẽ mở ra những khung hình độc đáo mà các phương pháp chụp truyền thống khó đạt được.